Is Kunst op de Dreijen te behouden?

Met het oog op de voorgenomen verhuizing naar de campus heeft de universiteit geruime tijd geleden enkele kunstenaars de opdracht gegeven, voorstellen te doen over het lot van de vele kunstwerken die via de ‘percentageregeling’ bij of in de diverse gebouwen en instituten in de stad tot stand zijn gebracht. In december 2007 verscheen dit rapport, getiteld ‘Beeldplan Wageningen Campus’.

Juridische regels, technische mogelijkheden, prioriteiten en locaties voor herplaatsing zijn hierin beschreven door Hermelinde van Xanten en Wim Korvinus, met medewerking van Hanneke Weijers. In vervolg hierop publiceerde eerstgenoemde met Gabriëlle de Nijs Bik in maart 2009 een nadere studie over de meest in aanmerking komende kunstwerken, onder de titel ‘Wageningse Kunstschatten, beschrijvingen van gebouwgebonden kunst van Wageningen Universiteit en Research’.

Kijken we op de voorstellen in beide publicaties terug dan zien we dat sommige werken het in hun geheel ‘gehaald’ hebben, zoals de poortachtige constructie ‘Portalen’ van Wim Hoving, die fier en niet te missen aan de rand van de Campus staat. Andere hebben gedeeltelijk overleefd, en diverse andere in het geheel niet. Die zijn bij de sloop meegesloopt, zo te zeggen.
Dat laatste geldt onder meer voor de prachtige dierschilderingen van Thijs Sterk op het trappenhuis van het toenmalige gebouw aan de Haarweg, Fysiologie van Mens en Dier. Zijn vier glas-in-loodramen op dezelfde locatie hebben het wel gehaald, op het nippertje; ze worden nu gerestaureerd en zullen hoogstwaarschijnlijk in gebouw Forum een mooie plaats krijgen.
Een paar keramische gevelpanelen van het gesloopte Biotechnion op de Dreijen door Henk Tieman staan nu helemaal zonder gevel als een muurtje op de campus. De meeste wandmozaïeken van virusverwekkers en insecten door Wim Mulder in het gesloopte Plantenkundig Onderzoek hebben het ook gehaald, ze zijn met zorg verwijderd, gerestaureerd en herplaatst in de bruggen van de nieuwbouwwijk Kortenoord.

Maar, en nu komt het, ook in het enorme scheikundegebouw op de Dreijen bevinden zich mozaïeken aan de wand, en op talloze plekken in datzelfde gebouw zitten prachtige glas-in-loodramen met name van Marius de Leeuw, en in de gevels ingewerkt grote gevelstenen van insecten, bloemen en andere figuren door mevrouw Van Riemsdijk-Rab. ‘In folly plaatsen’, of ‘in atelierwoningaanbouw’, adviseerden Xanten en Korvinus in 2007. Lukt dit niet, dan is een goede documentatie van een niet te redden kunstwerk de verantwoordelijkheid van de (toekomstige) eigenaar van het gebouw. Verzet tegen vernietiging , stellen zij, is juridisch niet mogelijk als het werk onlosmakelijk is verbonden met een af te breken gebouw. De hamvraag is hier natuurlijk wie beoordeelt of een werk redelijkerwijze te verwijderen is.
Als voorbeeld van een ‘ingewikkelde en kostbare’ zaak noemen zij vier keramische wandreliëfs door Dick Elffers in het Scheikunde gebouw. Toch pleiten zij ervoor, de mogelijkheid van redding te onderzoeken.

Daarom zou het nu de moeite lonen, naast de huidige juridische regels over de rechten van onder meer de wandkunstwerken uit de wederopbouwtijd *, ook de nieuwe mogelijkheden op technisch gebied na te gaan. Want ook als verweer niet juridisch te onderbouwen is, is er altijd nog de morele verantwoordelijkheid van de eerste opdrachtgevers, ofwel ‘goed vaderschap’ zoals in een van bovengenoemde publicaties terloops, maar o zo duidelijk, wordt uitgesproken.

* Stappenplan kunst in de openbare ruimte – Een leidraad voor beheer en behoud, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), 2021

Door: Laurens van der Zee, beeldenvanwageningen.nl, 1 november 2026