“Wie niet durft te dromen is geen realist.” – Ashok Bahlotra (1943-2022)
“De Dreijen komt vrij, hier ligt een geweldige kans voor het ontwikkelen van een duurzame CO2 neutrale ecowijk. Zoiets moet niet alleen een beslissing worden van de gemeente, maar we moeten veel meer mensen laten meedenken. Vandaar dit atelier voor het ontwerp van een groene inrichting van de Dreijen.”
Zo word ik gequoot in het verslag van het ‘Ontwerpatelier De Dreijen’ ruim achtien jaar geleden.
(Dat verslag-van-de-dag, van de hand van Gert van Maanen, is mijn anker bij dit stukje. De herinneringen komen weer terug, en ik zal er meer uit citeren.)
Ik was in die tijd leider van de Wageningse GroenLinksfractie en de invulling van het Dreijen terrein was een hot issue. Toenmalig lid van de Raad van Bestuur van Wageningen UR en verantwoordelijk voor het vastgoedbeleid, Tijs Breukink, was duidelijk: “Voor we een terrein afstoten stellen we eerst vast of het nog nodig is voor onderzoek of onderwijs. Als dat niet zo is, staat maximalisatie van de opbrengst voorop.” Wij waren er niet gerust op dat dat zou leiden tot een waardevol plan voor de stad. We nodigden iedereen uit mee te denken, te praten en te ontwerpen aan een groene inrichting van de Dreijen.
Aan het Ontwerpatelier namen 36 enthousiastelingen deel; architecten, landschapsarchitecten, stedenbouwkundigen, planologen, klimaat/water/energie/duurzaam bouwen deskundigen, betrokken burgers, studenten, ondernemers, monumentenbeschermers, creatievelingen en zelfs een projectontwikkelaar.
Er werden vijf ontwerpteams gevormd en voordat die aan de slag gingen kregen ze twee inleidingen. Landschapsarchitect en uitgever Harry Harsema vertelde over de stedenbouwkundige achtergrond van De Dreijen. Die maakte van oudsher deel uit van de ‘Hollandse Riviera’ een serie buitenplaatsen langs de Veluwezoom. Dat was lang voordat op het terrein de eerste campus van – toen nog – de Landbouwhogeschool werd ontwikkeld.
De andere inleider, Marc Smijers, expert duurzame energie, ging in op wat CO2 neutraliteit inhoudt uitgaande van de opdracht: 360 woningen realiseren, deels in bestaande gebouwen.
Daarna wierpen de vijf teams zich, gewapend met kaarten, stiften en hun deskundigheid, op de ontwerptafels. Aan iedere tafel was zowel expertise aanwezig op het gebied van stedenbouw als van milieuvraagstukken. Al snel gonsde het van de discussies: welke gebouwen laten we staan, en wat doen we met het arboretum. Sociale cohesie was een onderwerp, benutting van regenwater, het sociale beeld van de nieuwe wijk. Er werd geschetst en gedubd over het Transitorium – ‘het is wel lelijk maar als je het stript is het best geschikt voor hergebruik.’
Er moest wel doorgewerkt worden want ’s avonds zouden de vijf plannen worden gepresenteerd in de BBLTHK.
Ondanks de EK-kraker Nederland-Frankrijk die voetballiefhebbers aan de buis gevangen hield, zat de tribune op de BBLTHK helemaal vol. Discussieleider Rob Janmaat heette de aanwezigen welkom en introduceerde de gastspreker. Architect en stedenbouwkundige Ashok Bahlotra, bekend van de spraakmakende ontwerpen voor Kattenbroek bij Amersfoort en de Stad van de Zon in Heerhugowaard, was toen ik hem belde meteen enthousiast om naar Wageningen te komen om een betoog te houden en de vijf ontwerpen te becommentariëren.
Volgens Bahlotra was het grote dilemma in Nederland de tegenstelling tussen landschap en gemeenschap. Hij vond dat vrijblijvend ontwerpen niet bestaat. “Je moet je een gebied helemaal eigen maken en doen alsof het je eigen geld is dat je gaat besteden.” Hij besloot zijn geestdriftige betoog met zijn adagium ‘durf te dromen’. “Wie niet durft te dromen is géén realist”.
Daarna waren de vijf ontwerpteams aan de beurt. Onder de klinkende titels Archiboretum, Biobuzz, Oud en Nieuw, Uitgebreijd en Wijkpark De Dreijen, pitchten ze hun plannen.
Bahlotra voelde zich aangesproken door de intensiteit maar vond wel dat er iets teveel politieke statements werden gemaakt. Hij suggereerde minder te hameren op het aspect duurzaamheid – “Mensen willen niet lastig gevallen worden met een preek” – maar intussen wel volgens de nieuwste inzichten duurzaam te bouwen.
En ik mocht de dag afsluiten.
“Dit wordt één van de grote projecten waar we veel over moeten praten, want het gaat over de toekomst van Wageningen.”
Maar helaas, dit verhaal kent (nog?) geen happy end.
Keer op keer werd de Gemeenteraad buitenspel gezet bij beslissingen over de Dreijen. Het bleef voornamelijk een een-tweetje tussen WUR en wethouders.
Intussen zijn de meeste monumentale gebouwen gesneuveld, is er een plan voor 900 woningen in plaats van de 360 in 2008, en ziet het er niet naar uit dat het een echt groene wijk wordt.
Met de inbreng van burgers is het droef gesteld, de projectontwikkelaar heeft vrij spel.
De kansen die we in 2008 zagen zijn gesmoord in de eis van maximale opbrengst voor de WUR en het adagium ‘bouwen bouwen bouwen – zo snel en zo veel mogelijk’ van de gemeente.
Ik pleit alsnog voor meer rust en zorgvuldige planvorming met ruimte om bestaande gebouwen te hergebruiken. De aanstaande woninguitbreiding is een van de belangrijkste ontwikkelingen voor Wageningen. Maak er toch iets van wat past bij deze stad, waar we over 50 jaar nog trots op kunnen zijn!
Dorien van de Laak, 16 juli 2026
Foto’s Rita van Biesbergen